Door het interview met Elze van Hamelen (Wintergasten van Ab Gietelink) begreep ik ineens waarom Nederland in zo’n rap tempo op grote schaal verandert.

Ik zag ook hoe dit proces zich sluipenderwijs voltrekt: dat we weliswaar van alles merken, maar niet weten dat er een bredere samenhang is.

* Je bent bijvoorbeeld boer en merkt ineens dat je bedrijf steeds vaker ter discussie staat.

* Of je woont in een dorp en ziet dat voorzieningen verdwijnen en er nauwelijks nieuwe woningen bijkomen.

* Of je bent ondernemer en wordt door huurstijgingen en regelgeving langzaam weggedrukt.

* Of je woont al generaties lang in een stad en ziet hoe je wijk in rap tempo vercommercialiseert, volstroomt met toeristen en uiteindelijk alleen nog betaalbaar is voor expats.

Het lijkt alsof het een natuurlijke ontwikkeling is, maar dat is het niet. Het zijn beleidskeuzes. Wat je meemaakt, is onderdeel van een toekomstvisie. 

Aan bestuurstafels worden samenhangende beleidskeuzes gemaakt waardoor Nederland verandert in een logistiek knooppunt voor Europa: een doorvoerhaven voor goederen, mensen, energie en data. 

Dit proces gebeurt niet via één groot besluit, maar gaandeweg: via infrastructuur (zesbaanswegen, luchthavens, etc.), regelgeving (stikstof, milieu), economische keuzes (subsidies) en ruimtelijk beleid (Nota Ruimte).

Wat je merkt, is schaalvergroting, commercialisering, herverkaveling, prioriteit voor data- en distributiecentra, dorpen die verdwijnen en markten die van karakter veranderen. Vaak gebeurt dit onder verwijzing naar natuurbehoud, maar wat verdwijnt is de menselijke maat.

Je wordt aangesproken als ‘sector’ — landbouw, detailhandel, wonen, recreatie, mobiliteit — waardoor je denkt dat het alleen jou treft. Maar het treft ons allemaal. 

Het is ook geen natuurlijk proces, maar het gevolg van keuzes. Keuzes waar wij iets over te zeggen zouden moeten hebben.

Als we niets van ons laten horen, bepalen bestuurders hoe Nederland eruit gaat zien. Dan lopen we de kans dat wat we hebben opgebouwd wordt opgeofferd aan een visie van Nederland als groot, onpersoonlijk overslaggebied. Een land waar efficiëntie en gemak leidend zijn, weilanden hebben plaatsgemaakt voor verticale landbouw, er alleen nog internationaal georiënteerde steden zijn met peperdure appartementen.

Wat kun je doen?

* Informeer je. Bekijk het interview met Elze van Hamelen.

* Zie jezelf niet als uitzondering. Herken de grootschalige ontwikkeling.

* Stel vragen. Beleid wordt vaak als onvermijdelijk gepresenteerd door te verwezen naar rapporten. Vraag naar uitgangspunten, zodat blijkt dat wat als noodzaak wordt gepresenteerd het gevolg is van vooraf gemaakte keuzes. Vraag of alternatieven zijn onderzocht of maatregelen zijn getoetst op proportionaliteit of gevolgen zijn doorgerekend.

Het zijn misschien kleine stappen, maar het zijn belangrijke stappen omdat ze aangeven dat de ontwikkeling van Nederland niet onvermijdelijk is, maar onze keuze.